Kırıkkale Üniversitesi’nden Doç. Dr. Sezer Yılmaz, Uluslararası Çevre Sempozyumu’nda Dijital Çevirinin Çevresel Etkilerini Ele Aldı
Kırıkkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arapça Mütercim ve Tercümanlık Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Sezer Yılmaz, Kuzey Makedonya’nın başkenti Üsküp’te düzenlenen 8. Uluslararası Çevre Sempozyumu’na katılarak yapay zekâ destekli çeviri teknolojilerinin enerji tüketimi ve karbon ayak izi üzerine gerçekleştirdiği akademik çalışmayı sundu.
Uluslararası Balkan Üniversitesi ev sahipliğinde 22–23 Ekim 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen Çevre Sempozyumu, yapay zekâ çağında çevre ve etik konularını uluslararası akademik çevrelerin gündemine taşıdı. Sempozyuma Kırıkkale Üniversitesi’ni temsilen katılan Doç. Dr. Sezer Yılmaz, doktora öğrencisi Yasemin Yazal ile birlikte hazırladığı çalışmada, dijital çeviri teknolojilerinin çevresel maliyetlerini çeviribilim perspektifinden değerlendirdi.
Dijital çevirinin enerji tüketimi ve karbon ayak izi incelendi
“Dijital Çevirinin Ekolojik Boyutu: Arapça–Türkçe Nöral Makine Çevirilerinin Karbon Ayak İzi Üzerine Çeviribilimsel Bir Yaklaşım” başlıklı çalışmada, nöral makine çevirisi sistemlerinin farklı metin türleri ve hedef dillerdeki enerji tüketimi, hesaplama verimliliği ve hesaplanan karbon emisyonları karşılaştırmalı olarak ele alındı.
Araştırmada hukuk, tıp, haber ve edebiyat alanlarından seçilen 400 Türkçe cümle; Arapça, İngilizce, Fransızca, Almanca ve Farsçaya çevrildi. Deneylerde NLLB-200 Distilled-600M modeli kullanılarak Google Colab Pro ortamında NVIDIA T4 grafik işlemcisi üzerinde toplam 60 deney gerçekleştirildi ve 6.000 çeviri çıktısı incelendi.
Çalışmanın merkezinde yer alan Arapça çeviriler, diğer hedef dillerle karşılaştırılarak metin türünün enerji tüketimi ve hesaplama maliyeti üzerindeki rolü bakımından değerlendirildi.

Bulgular, sürdürülebilir çeviri teknolojilerinin önemini ortaya koydu
Araştırma sonuçları, nöral makine çevirisinde enerji tüketiminin yalnızca hedef dile bağlı olmadığını, metin türüne ve işlem süresine göre de değiştiğini gösterdi. Özellikle Arapça haber ve edebî metinlerin çevirileri arasında hesaplama verimliliği bakımından belirgin farklılıklar tespit edildi.
Arapça haber çevirilerinde 1.000 token başına enerji tüketimi 0,057 watt-saat olarak ölçülürken, edebî metinlerde bu değer 0,130 watt-saate ulaştı. Benzer biçimde, haber çevirilerinde saniyede yaklaşık 326 token üretilirken edebî çevirilerde bu hız yaklaşık 143 token olarak hesaplandı.
Bu bulgular, dijital çeviri süreçlerinin çevresel etkilerinin değerlendirilmesinde yalnızca çeviri çıktısının miktarına değil, metin türüne, işlem süresine ve kullanılan hesaplama kaynaklarına da dikkat edilmesi gerektiğini ortaya koydu.

Çeviribilim, yapay zekâ ve çevre etiği bir arada değerlendirildi
Çalışmada deneysel bulgular, ekolojik çeviri yaklaşımları ve Green AI anlayışı çerçevesinde tartışıldı. Çeviri teknolojilerinin başarısının yalnızca çeviri kalitesiyle değerlendirilmemesi; enerji tüketimi, karbon ayak izi ve kaynak kullanımı gibi çevresel göstergelerin de dikkate alınması gerektiği vurgulandı.
Bu doğrultuda araştırmada çevresel farkındalık, gereklilik, kaynak verimliliği, şeffaflık ve kontrollü kullanım olmak üzere beş çevre etiği ilkesi önerildi. Söz konusu ilkeler, çeviri teknolojilerinin daha bilinçli, verimli ve çevresel açıdan sorumlu biçimde kullanılmasına yönelik bir çerçeve sunuyor.
Doç. Dr. Sezer Yılmaz’ın çalışması, yapay zekâ destekli çeviri teknolojilerinin çevresel maliyetlerini ölçülebilir veriler üzerinden ele alması ve bu maliyetleri çeviribilim ile çevre etiği tartışmalarıyla ilişkilendirmesi bakımından disiplinler arası bir yaklaşım ortaya koyuyor.
